Tri thức ngữ văn

Tôi yêu truyện cổ nước tôi
Vừa nhân hậu lại tuyệt vời sâu xa
( Lâm Thị Mỹ Dạ )

Là loại truyện
dân gian

Có nhiều yếu
tố hư cấu, kì ảo
Kể về số phận và cuộc
đời của các nhân vật
trong những mối quan
hệ xã hội

Chuyện
cổ tích

Thể hiện cái nhìn
về hiện thực
Giá trị

Bộc lộ quan niệm về
đạo đức, lẽ công bằng
Ước mơ về cuộc sống tốt đẹp

Một số yếu tố của truyện cổ tích
Nội
dung

Nhân
vật

Chi
tiết, sự
việc

Trật
tự kể

Lời kể

Nội
dung

Kể về những xung đột
trong gia đình, xã hội

Phản ánh số phận của cá
nhân và thể hiện ước mơ
đổi thay số phận của chính
họ

Nhân
vật

Đại diện cho các kiểu người
khác nhau trong xã hội

Thường đc chia làm 2
tuyến: chính diện (tốt,thiện)
và phản diện ( xấu, ác)

Chi
tiết, sự
việc

Hoang đường

Kì ảo

Trật
tự kể

Là thời gian
tuyến tính

Thể hiện rõ quan hệ
nhân quả giữa các sự
kiện

Lời kể

Mở đầu bằng từ ngữ chỉ
không gian, thời gian không
xác định

Thể hiện rõ quan hệ
nhân quả giữa các sự
kiện

Con vật kì ảo

Con vật kì ảo

Đồ vật kì ảo

Nội dung chính
1 Tìm hiểu chung
2

Tìm hiểu chi tiết

3

Tổng kết

4

Vận dụng

I. ĐỌC - TÌM
HIỂU CHUNG

1. Đọc văn bản

- Đọc to, rõ nhấn mạnh những chiến công của
Thạch Sanh
- Phân biệt giọng:
+ Giọng đọc người dẫn truyện
+ Thạch Sanh thật thà, tin người
+ Mẹ con Lí Thông nham hiểm đọc ác

2. Văn bản

Truyện Thạch Sanh có những
nhân vật nào? Nhân vật nào là
nhân vật chính? Và vì sao em
xác định như vậy ?

2. Văn bản
+
+
-

Nhân vật:
Nhân vật chính: Thạnh Sanh
Nhân vật phụ: Mẹ con Lí Thông, vua, công chúa,…
Ngôi kể:
ngôi thứ ba
Phương thức biểu đạt: tự sự

Bố cục
Phần 1::

Phần 2:

2. Văn bản

Phần 1:
Từ đầu 
phép thần
thông: Sự
ra đời của
Thạch
Sanh
:

Phần 2:
Còn lại:
Những
thử thách
và chiến
công của
Thạch
Sanh

II. TÌM HIỂU
CHI TIẾT

1.
Gia cảnh
nhà Thạnh
Sanh

Theo em, gia cảnh của Thạch
Sanh có gì đặc biệt ?

Chàng trai nhà nghèo

Gia cảnh

Sống trong túp lều cũ
dựng dưới gốc đa
Cả gia tài chỉ có 1 lưỡi
búa
Làm nghề đốn củi để
kiếm ăn
Mồ côi, ko người thân
thích chỉ lủi thủi 1
mình

 Nhân vật mồ côi, nhà
nghèo là 1 kiểu dạng
nhân vật điển hình,
xuất hiện trong những
câu chuyện cổ tích Việt
Nam

Một số nhân vật giống với Thạch Sanh

2.
Đặc điểm
nhân vật

Hoàn thành phiếu học tập sau:
PHIẾU HỌC TẬP
Thạch Sanh

Hành động
Tính Cách
Kiểu nhân vật

Lí Thông

PHIẾU HỌC TẬP
Thạch Sanh

- Giết trăn tinh cứu
Hành động

dân làng
- Giết đại bàng cứu
công chúa và con
vua thủy tể
- Dẹp yên 18 nước
chư hầu trong hòa
bình và khoan dung

Lí Thông

- Kết nghĩa anh em với
Thạch Sanh nhằm mưu lợi
- Lừa Thạch Sanh đi thăm
miếu thờ để thế mạng. Cướp
công giết trăn tinh của Thạch
Sanh
- Lừa Thạch Sanh, lấp miệng
hang, cướp công trạng

PHIẾU HỌC TẬP
Thạch Sanh

Tính Cách

Kiểu nhân vật

- Vô tư, thật thà,
chất phác
- Dũng cảm, tài
giỏi
- Nhân ái,yêu hòa
bình
Chính diện

Lí Thông

- Toan tính, lợi dụng, tàn
nhẫn, vô lương tâm
- Độc ác, tham lam, hèn
nhát
- Gian trá, xảo quyệt
Phản diện

3.
Chi tiết
tiêu
biểu

Nếu sau khi trở về
cung, Công chúa không
bị câm, thì theo em
điều gì sẽ xảy ra ? Từ
đó hãy cho biết tác
dụng của chi tiết này

Là típ quen thuộc trong
truyện cổ tích

Công
chúa
bị câm

Hình thức để từ chối kẻ
mạo danh Lí Thông
Chỉ khi Thạch Sanh xuất
hiện thông qua tiếng đàn
mới lên tiếng để vạch mạt
kẻ mạo danh

Nàng sẽ nói cho vua toàn
bộ sự việc

Công
chúa
không
bị câm

Giảm sự hấp dẫn, kịch tính
của câu chuyện
Chưa lột tả hết sự xảo
quyệt của Lí Thông
Chưa lột tả hết sự xảo
quyệt của Lí Thông

4.
Yếu tố kì
ảo

Theo em, sức hấp
dẫn của những
câu chuyện cổ tích
đến từ điều gì ?

- Bài học đạo đức,
nhân sinh quan
- Quy luật nhân quả
- Các yếu tố kì ảo

- Liệt kê các con,
đồ vật kì ảo xuất
hiện trong
truyện ? Và ý
nghĩa của các chi
tiết đó

Con vật

Trăn tinh
Đại bàng
Hồn của Trăn tinh + Đại bàng

Yếu tố
kì ảo

Bộ cung tên vàng

Đồ vật

Đàn thần
Niêu cơm

Trăn tinh

Con vật kì ảo

Đại bàng

Có phép lạ, thường
ăn thịt người, sau
khi bị Thạch Sanh
giết thì hiện nguyên
hình thành 1 con
Đại bàng
trăn
khổngkhổng
lồ lồ
gắp công chúa vào
hang, hiện nguyên
hình là con yêu tinh
trên núi có nhiều
phép lạ

Hồn của Trăn tinh + Đại bàng
Sức sống dai dẳng của cái ác, cái xấu nhưng cuối cùng chúng
cũng bại trận dưới tay của Thạch Sanh – người đại diện cho
chính nghĩa

Cây đàn thần

Đồ vật kì ảo

Niêu cơm

Bộ cung tên bằng vàng

Nhặt được bên xác
Trăn Tinh

Bộ cung tên bằng
vàng

Dùng để bắn vào cánh và
bắn mù mắt đại bàng

Thạch Sanh bắn tan cũi sắt
cứu con vua Thủy Tề

Thể hiện sự hòa ái khoan
dung của Thạch Sanh

Niêu cơm
Tấm lòng nhân đạo ưa
chuộng hòa bình của
nhân dân ta

Giúp công chúa nói được
Thạch Sanh được giải oan

Cây đàn thần

Vạch mặt kẻ xấu là Lí
Thông
Tiếng đàn là biểu trưng
của công lí và công bằng
trong xã hội

Con vật

Yếu tố
kì ảo

Đồ vật

 Các yếu tố kì ảo mang
lại cho truyện màu sắc
thần kì, đồng thời thể
hiện sự tư tưởng của
nhân dân: Những người
hiền lành, lương thiện sẽ
luôn nhận được sự giúp
đỡ

5.
Kết thúc
truyện

Truyện sẽ kết thúc như
thế nào? Qua kết thúc
này nhân dân ta thể hiện
điều gì? Kết thúc này có
phổ biến trong truyện cổ
tích không nêu 1 số ví dụ
…

Thạch Sanh cưới công
chúa rồi nên làm vua

Kết thúc
truyện

Mẹ con Lí thông tuy được tha
nhưng vẫn bị sét đánh chết.
Cách kết thúc này có ý nghĩa
gì ?
Mẹ con Lí Thông bị sét
đánh chết

 Kết thúc có hậu thể
hiện ước mơ công lí,
công bằng trong xã hội:
Có công được thưởng,
có tội chịu phạt; ở hiền
gặp lành, ở ác gặp ác

III. Tổng kết

1. Nội dung – Ý nghĩa:
- Nội dung: Thạch Sanh là
truyện cổ tích nói về người hùng
diệt trăn tinh, đại bàng cứu
người,…
- Ý nghĩa: Thể hiện ước mơ
niềm tin của nhân dân về công lí
xã hội, sự chiến thắng cuối cùng
của những con người chính
nghĩa lương thiện
2. Nghệ thuật:
- Chi tiết tưởng tượng kì ảo
- Khéo kết hợp chi tiết lịch sử
với yếu tố hoang đường